Het Maastrichtien is het laatste geologisch tijdperk waarin dinosauriërs en de mosasauriërs leefden. Dit tijdperk was ongeveer 70 tot 66 miljoen jaar geleden en eindigde door een grote meteorietinslag in Mexico. Die inslag zorgde voor een massauitsterving van een groot deel van alle levende wezens op aarde.
Scroll om meer over het Maastichtien te leren
70-66 miljoen jaar geleden
Laatste tijdperk dinosauriërs
Eindigde door een meteorietinslag
Kalk en vuursteen zijn de voornaamste steensoorten
In 1849 vernoemd naar de stad Maastricht
Het Maastrichtien is het laatste deel van de periode die we het Laat-Krijt noemen. Het Krijt heeft zijn naam te danken aan de kalksteen (krijt) die in grote delen van de wereld is teruggevonden en vooral in Nederland en Engeland nog goed zichtbaar is op sommige plekken. Het Krijt was een periode van ongeveer 145 tot 66 miljoen jaar geleden. Het Maastrichtien, het laatste deel hiervan, was ongeveer 70 tot 66 miljoen jaar geleden.
Voordat we je goed kunnen uitleggen wat het Maastrichtien is, is het goed om eerst wat te vertellen over geologie.
Geologie is de wetenschap die de aarde en haar geschiedenis bestudeert. Geologen kijken naar alles waaruit de aarde is opgebouwd, zoals gesteenten, mineralen en fossielen. Ook bekijken ze de processen die het landschap vormen, zoals vulkanen, aardbevingen en erosie. Door dit onderzoek leren we hoe de aarde is ontstaan en hoe ze in miljoenen jaren is veranderd.
Steenlagen, ook wel sedimentlagen genoemd, ontstaan doordat zand, klei, kalk of andere deeltjes zich langzaam ophopen op de bodem van zeeën of rivieren. Elke nieuwe laag wordt boven op de vorige gelegd, soms heel dun, soms dikker. Na miljoenen jaren worden deze lagen hard en veranderen ze in gesteente. Omdat de omstandigheden steeds een beetje anders zijn (bijvoorbeeld andere dieren, ander klimaat of een andere waterdiepte), zien de lagen er verschillend uit. Wetenschappers kunnen ze typeren door te kijken naar de kleur, de dikte, de samenstelling (bijvoorbeeld kalk of klei), en de fossielen die erin zitten. Zo weten ze precies uit welke tijd een laag komt en wat er in die periode leefde.
Het Maastrichtien is in 1849 door door de Luikse André Hubert Dumont voor het eerst getypeerd en beschreven. Hij deed dit aan de hand van een kalksteenwand nabij Hoeve Lichtenberg in Maastricht. Hij zag daar een specifieke sedimentlaag (kalk) die anders was dan de andere lagen. Deze was namelijk zachter dan de steensoorten erboven en eronder. In het kalk zag hij bijzondere fossiele sporen. Zo kwam hij tot de conclusie dat het hier om een afgebakende periode ging. Hij noemde deze laag het ‘système maestrichtien’.
In deze tijd was de wetenschap nog niet zo ver dat ze jaartallen konden koppelen aan de verschillende gesteenten. Hij kon dus wel beschrijven wat er zichtbaar was in de laag en welke dieren rond dezelfde tijd geleefd moeten hebben, maar hij kon niet bepalen hoe lang geleden dat moet zijn geweest.
Het ontstaan van radiometrische datering
Aan het eind van de 19e eeuw ontdekten wetenschappers dat sommige elementen in steen vanzelf veranderen in andere elementen. Dat proces heet radioactief verval. De Franse natuurkundige Henri Becquerel ontdekte radioactiviteit in 1896. Wetenschappers kwamen erachter dat dit verval heel regelmatig verloopt, alsof er een natuurlijke klok in de steen zit.
In de eerste helft van de 20e eeuw leerden onderzoekers hoe ze die “radioactieve klok” konden gebruiken om de leeftijd van gesteenten te meten. Eerst door het meten van de hoeveelheid uranium en later door koolstofdatering. Dankzij deze technieken weten we nu dat de lagen van het Maastrichtien ongeveer 70 tot 66 miljoen jaar oud zijn.
Lees onder dit blok verder.
– Steve Miller
Het Maastrichtien is belangrijk omdat het de laatste periode van het Krijt is, vlak voor een van de grootste massa-uitstervingen op aarde. In de lagen van het Maastrichtien kunnen we zien hoe het leven er vlak voor de meteorietinslag uitzag. Fossielen zoals de Mosasaurus, haaien, schelpen en zee-egels laten zien welke dieren er toen leefden en wat hun onderlinge verhoudingen waren. Daarmee geeft het Maastrichtien een uniek beeld van de wereld net voordat alles veranderde.
Daarnaast is het Maastrichtien wereldwijd een referentiepunt in de geologie. Omdat de lagen bij Maastricht zo goed bewaard zijn gebleven en rijk zijn aan fossielen, gebruiken wetenschappers deze plek als standaard om gesteenten uit diezelfde tijd in andere landen te vergelijken. Met andere woorden: de lagen in Limburg zijn hét voorbeeld voor dit tijdvak.
We maken de aarde ziek en doen er nog te weinig aan om de aarde zich te laten herstellen.
Je las het net al: het Maastrichtien eindigde zo’n 66 miljoen jaar geleden met een grote ramp. Op dat moment sloeg een enorme meteoriet in bij wat nu Mexico is, in de Chicxulub-krater. De inslag veroorzaakte vuur, aardbevingen, een gigantische tsunami en vooral een dikke stofwolk in de lucht. Daardoor werd het lang donker op aarde en koelde het klimaat plotseling sterk af. Veel planten stierven, waardoor dieren die van die planten leefden ook verdwenen. Uiteindelijk verdween ongeveer driekwart van alle diersoorten, waaronder de dinosauriërs op land en veel dieren in zee.
Hoe koppelden onderzoekers dit aan de steenlagen boven het Maastrichtien?
In de gesteentelagen net bovenop het Maastrichtien vonden wetenschappers wereldwijd een heel dun laagje klei met veel iridium. Dat is een metaal dat zeldzaam is op aarde, maar veel voorkomt in meteorieten. Ook werden er gesmolten zandkorrels en beschadigd kwarts gevonden, die alleen bij een enorme klap ontstaan. Deze sporen zijn als een soort vingerafdruk van de inslag. Doordat dit laagje wereldwijd is terug te vinden, wisten onderzoekers dat de ramp wereldwijd moet zijn geweest en precies het einde van het Maastrichtien markeerde.
