© de Volkskrant van 1 december 1998

In mergel van ENCI-groeve ligt mogelijk compleet skelet van zeventig miljoen jaar oud
Archeologen hopen op schedel van mosasaurus

Van onze correspondent André Lammerse MAASTRICHT
foto: ©Jean Pierre Jans / de Volkskrant

Met een zakmes pulkt paleontoloog John Jagt voorzichtig in het kalksteen. Langzaam maar zeker komt een gewelfd, okerkleurig stuk bot tevoorschijn. 'Yes!', roept hij plotseling, ‘dit is het schouder-blad!' Zijn collega' s verdringen zich om hem heen, hun kaphamertjes nog in de hand. De mosasaurus heeft opnieuw een deel van zijn zeventig miljoen jaar oude skelet prijsgegeven.

Terwijl op een hoger gelegen plateau in de Maastrichtse ENCI-groeve een enorme kiepwagen voorbijstuift, is het team van fossielenexperts en geologen druk aan het speculeren. 'Dan zou de kop ongeveer hier moeten liggen', vermoedt de een. 'Of hij is toch helemaal uitgespoeld', oppert Jagt. 'Het is moeilijk te zeggen.'
Sinds augustus zijn Jagt en zijn collega' s in alle stilte bezig om een zogeheten mosasaurus hoffmanni bloot te leggen in de mergelgroeve van cementfabriek ENCI, pal naast de Sint Pietersberg. Het monsterachtige waterreptiel leefde 66 miljoen jaar geleden in Zuid-Limburg, toen nog een subtropische binnenzee. De dieren bereikten gemiddeld een lengte van vijftien meter en kunnen worden gerekend tot de grootste en bloeddorstigste roofdieren.
De opgraving van een compleet skelet zou een primeur voor Nederland betekenen. Ofschoon de ruggenwervels, de schoudergordel, de zwemflipper en enkele ribben al zijn blootgelegd in de ENCI-groeve, willen de onderzoekers nog niet te vroeg juichen.Twee weken geleden werd een vijftien centimeter grote tand van het dier tussen enkele staartwervels aangetroffen. Dat betekent dat in ieder geval de kop voor een deel uit elkaar is gespoeld.
De mosasaurus ligt er, maar hoe is vooralsnog een raadsel. Helaas bestaat er geen röntgen-techniek waarmee paleontologen door de kalksteen heen kunnen kijken, zegt Jagt. Alleen door noest graafwerk en geduldig peuteren kan het gebeente worden gelokaliseerd en blootgelegd.
Waar het hele onderzoeksteam vurig op hoopt, is de vondst van de indrukwekkende schedel. Het zou een historische revanche voor Maastricht betekenen. In 1770 werd al een mosasaurus-kop opgegraven in de Sint Pieterberg, maar de Franse belegeraars namen de schedel als oorlogsbuit mee naar huis. Tot op de dag van vandaag staat het fossiel in het Nationaal Natuurhistorisch Museum in Parijs, ondanks pogingen om de schedel terug te krijgen.
Voorlopig zal de nieuwe kop nog even onder de kalksteen verborgen blijven. De blootgelegde delen worden nog de volgende maand uit , de kalksteen gezaagd en geconserveerd in het Natuurhistorisch Museum in Maastricht.
In het voorjaar, als de weersomstandigheden minder bar zijn, willen de onderzoekers grover geschut op de locatie loslaten. Een graafmachine van de ENCI zal dan de rest van de kalksteen moeten breken. Onvermijdelijk zal dan een deel van de tere botten worden beschadigd. 'Maar zonder machines zijn we over tien jaar nog niet klaar' , aldus Jagt.
Paleontologie bedrijven in de ENCI-groeve is monnikenwerk- zeker op dagen als de temperatuur het vriespunt nadert. Blauw bekkend ploegt het team met pikhouwelen en breekhamers zich door de vuur- en de kalksteen. Zodra er weer een stukje bot bovenkomt, wordt kleiner gereedschap ter hand genomen en begint het peuteren in de half bevrorengrond.
‘Bij Discovery willen ze ons werk nog wel eens geromantiseerd weergeven' zegt Jagt. ‘Dan zie je de eerste botten van een spectaculaire dino tevoorschijn komen en drie weken later staat het hele skelet. Dat bestaat natuurlijk niet, dat is complete soap.'
Zijn collega-paleontoloog Ruud Dortangs, die het puin wegschept, kan dat beamen. Hij was het die op 8 augustus letterlijk tegen de eerste wervel aanliep tijdens een regulier veldonderzoek in de ENCI-groeve. 'Ik liep langs een mergelwand en zag iets bolvormigs uitsteken. Dat bleek de eerste wervel te zijn, en daar zat er nog een achter, en nog een en nog een. We hebben ontzettend veel geluk gehad - hier kun je als Nederlands paleontoloog alleen maar van dromen.'